Hormonlar bir organizmanın büyümesi, metabolik olayları ve çiftleşmesinde rol oynar. Yani canlının işlevsel mekanizmalarını harekete geçirerek, onlar arasındaki eşgüdüm (=koordinasyon) sağlayıp, çevresel verilere uyumu olası kılar. Bir hayvanın davranışı da çok yönlü olarak hormonların etkisindedir. Belli hormonların hayvanın davranışına nasıl etki yaptığı üç yolla belirlenir:
a) Davranış ve endokrin (=iç salgı bezleri) aktivite arasındaki bağlantı ortaya konulur;
b) Endokrin organları dışarıya çıkarılan canlıların davranışı gözlemek;
c) Hormon tedavisinin etkisini gözlemek.
HORMON ETKİ ŞEKİLERİ
Hormonlar sinir siteminin gelişimini etkiler. Genotipik eşey belirlenmesi dışında, erkek üreme hormonu Testesteron, erken gelişim basamaklarında merkazi sinir sistemi etkiler ve erişkin hayvan olunca, onun daha çok erkek veya dişi birey gibi davranıp davranmayacağını belirler.
Davranışı harekete geçiriciler oluşturur. Testesteron varsa, o organizma erkek, yoksa dişi birey özellikleri geliştirir. Sekiz haftalık horoz iğdiş edilirse, horoz için belirleyici olan büyük ibik gelişmez ve ötüş durur.
Sinir sistemine hormonların etkisi ile davranış farklılaşmaları olur. Hormonların en etkili olduğu mekanizma, merkezi sinir sistemindedir. Hormonların hepsinin özel merkezi etkisi yoktur. Bazıları tepkimeye hazır olmayı arttırabilir. Bunun için en iyi örnek adrenalindir. Fareden etkilenen bir kedinin uyarılıp tepki göstermesi, derhal böbreküstü bezinin adrenalin salgılanması ile ilişkilidir. Bunun sonucunda göz bebekleri genişler, kalp atışı ve kan şekeri artar ve bağırsak faaliyeti azalır. Tüm bunlar tepkime ve saldırganlık yetisini arttırır. Aynı durum kendisini tehlikede hisseden insanda da izlenir.
DIŞ UYARI, HORMONLAR ve DAVRANIŞ
Hormonların çeşitli davranış şekillerine yol açtıklarına değinildi. Dış uyarılar da hormon salınımını arttırır. Normalde dış uyarılar ve hormon salgılanması ile çeşitli fizyolojik ve davranış tepkimeleri arasında oldukça karışık ilişkiler vardır. Omurgalı hayvanların hormon sistemine dış uyarının etkisi sinir sistemi ve duyu organları sayesinde olur. Burada hipofizin rolü fazladır. çeşitli hormonların birlikte etkisi ile kanaryalarda fizyolojik ve davranış tepkimeleri görülür. Resmin sağındaki hormonlar ortaya çıkış sırasına göre olup, gonodotropin bir hipofiz hormonudur ve ovaryuma etki ederek orada, dişi eşey hormonu östrojenin, oluşumunu uyarıyor. Daha sonra ovaryumda oluşan başka bir hormon progesterondur. Prolaktin de hipofizden çıkar. Şekildeki tüm olaylar kısmen birbiri ardı sıra, kısmen de yan yana olaylanır. Buradan da rahatça hormon etkisi ve davranış biçimi ilişkisi görülebilir.
